Materiały do "Świadomość segregacji pionowej i poziomej na rynku pracy ze względu na płeć"
1.1 Czynniki wpływające na segregację pionową i poziomą na rynku pracy ze względu na płeć
Segregacja pionowa i pozioma na rynku pracy ze względu na płeć odnosi się do nierówności na rynku pracy pod względem płci oraz nierównego rozmieszczenia pracowników płci żeńskiej i męskiej w różnych rodzajach pracy i w ramach poszczególnych rodzajów pracy. Segregacja może być pozioma, z różnicami w podziale edukacyjnym lub zawodowym ze względu na płeć, przy czym kobiety i mężczyźni koncentrują się w różnych dziedzinach, sektorach, branżach, zawodach; oraz pionowa, z zauważalnymi nierównościami płci występującymi na różnych stanowiskach, w odniesieniu do statusu pracy, obowiązków i pożądanych atrybutów, takich jak dochód i prestiż.
Nierówności między płciami w udziale w rynku pracy pojawiają się na różnych poziomach i rozprzestrzeniają się na nich. W tym kontekście różnice można zaobserwować na poziomie indywidualnym (np. osobista motywacja i osiągnięcia), organizacyjnym/instytucjonalnym (np. praktyki nauczania, program nauczania, kultura płci w organizacji) oraz społecznym lub krajowym. Ponadto istnieje wiele różnych czynników, które przyczyniają się do powstawania i utrzymywania się tych nierówności. Jak wyjaśniono poniżej, czynniki te w dużej mierze opierają się na istniejących wcześniej normach społecznych i stereotypach, które z kolei stworzyły podziały ze względu na płeć w dziedzinie edukacji i pracy. W tym sensie segregacja zawodowa jest determinowana przez ludzi wybierających i samoselekcjonujących swoją ścieżkę kariery w oparciu o utrzymujące się stereotypy zawodowe.
Na przykład postrzeganie edukacji przez pryzmat płci przyczyniło się do powstania długotrwałych stereotypów dotyczących tego, jakie przedmioty nauczania są odpowiednie dla uczniów płci męskiej, a jakie dla żeńskiej. Ten rodzaj segregacji edukacyjnej wpływa na wybory zawodowe, ponieważ często powoduje, że kobiety wybierają mniej ambitne ścieżki zatrudnienia. Na przykład na wybór kierunków studiów duży wpływ mają nauczyciele i rodzice, poczucie własnej skuteczności i kompetencje w podejmowaniu decyzji o wyborze kariery; zainteresowania uczniów kierują się w stronę konkretnych przedmiotów, które są uznawane za "odpowiednie" na podstawie tego, co akceptuje kultura. Na przykład dziewczęta raczej nie wybierają przedmiotów ścisłych i matematyki w czasie nauki w szkole, a zatem nie ma wystarczającej liczby kobiet wybierających zawody związane z technologią i naukami ścisłymi.
Źródło: https://interactive.unwomen.org/multimedia/infographic/changingworldofwork/en/index.html
Oprócz wzorców edukacyjnych, warunki pracy i postawy dyskryminacyjne są często postrzegane jako kolejny czynnik leżący u podstaw segregacji płciowej. Kluczowym powodem, dla którego kobiety i mężczyźni zajmują różne pozycje na rynku pracy, jest fakt, że kobiety mają bardziej niepewne warunki pracy. Te warunki pracy wpływają na prawdopodobieństwo wyboru przez kobiety określonego rodzaju pracy lub pozostania w obecnej pracy. Ponadto, kobiety i mężczyźni są często oceniani i nagradzani w różny sposób, co jest kolejnym czynnikiem, który może wpływać na wybór działalności generującej dochód przez kobiety. Ze względu na powszechne wartości i przekonania społeczeństwa na temat ról płci i przywództwa, kiedy większość ludzi proszona jest o wyobrażenie sobie osoby, która może przewodzić, wyobraża sobie męskiego lidera. Nawet jeśli kobiety i mężczyźni mają takie same wzorce zachowań przywódczych, to właśnie mężczyźni są często postrzegani przez grupę jako liderzy, a nie kobiety.
Link do samodzielnej nauki
1.2 Dane statystyczne w UE i na terenie własnego kraju dotyczące segregacji płciowej na rynku pracy
Segregacja występuje zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Oznaką rynku pracy opartego na równości płci powinno być to, że zarówno mężczyźni, jak i kobiety są aktywnymi uczestnikami rynku pracy. Jednak we wszystkich państwach członkowskich i w większości krajów kandydujących do członkostwa w Unii Europejskiej wskaźniki zatrudnienia i aktywności zawodowej kobiet, nawet, jeśli wzrosły w ostatnich dekadach, są nadal systematycznie niższe niż w przypadku mężczyzn. Na przykład, udział kobiet w ministerstwach w UE wynosi 29,5%, podczas gdy odsetek ten dla mężczyzn wynosi 70,5%. Również odsetek miejsc zajmowanych przez kobiety w Parlamencie Europejskim wynosi 30,3 %, a mężczyzn 69,7 %. W Parlamencie Europejskim jest 41% kobiet. Z drugiej strony, obecność kobiet w zarządach największych spółek notowanych na giełdzie znacznie wzrosła dzięki zastosowaniu wiążących środków przez niektóre państwa członkowskie i wynosi obecnie 29%.
Równocześnie stopień dyskryminacji ze względu na płeć jest wysoki w różnych sektorach zawodowych. Segregacja sektorowa jest mierzona poprzez udział kobiet i mężczyzn w poszczególnych sektorach. Na przykład w sektorach edukacji, zdrowia i pracy społecznej. Biorąc pod uwagę różnice w zatrudnieniu w tych dziedzinach w Europie zatrudnionych jest 30,5% kobiet i tylko 8,3 % mężczyzn (EIGE, 2020).
Niemniej jednak wzorce segregacji zawodowej ze względu na płeć różnią się znacznie w poszczególnych krajach i regionach i opierają się na różnych poziomach i trendach na poziomie krajowym. Dlatego też lepsze zrozumienie segregacji ze względu na płeć, a także jej skutków i przyczyn zależy w znacznym stopniu od polityki, warunków ekonomicznych i norm społecznych dotyczących płci w danym kraju.
“Segregacja płci w niektórych zawodach stała się szczególnie widoczna podczas kryzysu COVID-19. Niektóre stanowiska pracy zostały sklasyfikowane jako niezbędne w czasie pandemii, co często narażało tych pracowników na bezprecedensowe obciążenie pracą, zagrożenia dla zdrowia i wyzwania związane z równowagą między życiem zawodowym a prywatnym. Około 7% pracowników zgłosiło znaczne wydłużenie czasu pracy w czasie pandemii. Wśród nich byli pracownicy służby zdrowia, z których 72,5% w UE stanowią kobiety. Kobiety dominują w niektórych zawodach, zwłaszcza tych, które często charakteryzują się niższym wynagrodzeniem. Na przykład kobiety stanowią ponad 85% personelu pielęgniarskiego i położniczego oraz pracowników opieki osobistej w służbie zdrowia. Innym przykładem nisko opłacanego zawodu zdominowanego przez kobiety, który stał się niezbędny w czasie kryzysu, jest kasjer w sklepie spożywczym; pracownicy ci stanęli w obliczu podobnych wyzwań dotyczących ich zdrowia i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.”
Źródło: https://gender-spear.eu/assets/content/EIGE%20Index%202020.pdf
Link do samodzielnej nauki
Statystyki dotyczące płci: Rynek pracy
1.3 Szerszy kontekst społeczny, związany z segregacją na rynku pracy
- W przypadku kobiet, trudności w łączeniu pracy i rodziny mogą również wyjaśniać segregację zawodową. Fakt, że większość obowiązków domowych spoczywa na kobietach, przyczynia się do segregacji zawodowej, skłaniając je do wybierania stanowisk lub dziedzin, które pozwalają na przewidywalne harmonogramy pracy i elastyczność. W szczególności, kobiety wybierają zawody, które maksymalizują ich zdolność do łączenia pracy zarobkowej z obowiązkami rodzinnymi, a to prowadzi do ograniczonych opcji zawodowych, ograniczonych możliwości mobilności, przyjmowania powtarzalnych zadań, niskich płac i braku szans na zdobycie dodatkowych umiejętności. Tak więc, na alokację czasu w gospodarstwie domowym duży wpływ mają normy płci dotyczące podziału obowiązków domowych, które determinują udział kobiet w poszczególnych kategoriach struktury zawodowej. Ważne jest, aby podkreślić, że czynniki te mogą być łagodzone przez wpływ interwencji państwa w postaci polityki równych szans, polityki antydyskryminacyjnej, polityki umożliwiającej godzenie życia zawodowego i rodzinnego.
- W UE więcej kobiet (38%) opiekuje się dziećmi, wnukami, osobami starszymi i/lub niepełnosprawnymi codziennie przez 1 godzinę lub dłużej niż mężczyźni (25%). Pandemia COVID-19 zwiększyła presję na rodzinach, zwłaszcza kobietach i samotnych matkach.
- Innym czynnikiem wpływającym na wybór zatrudnienia jest wpływ obecności lub braku wzorca do naśladowania. Wzory do naśladowania wpływają na przypisane role płci i stereotypy, a także na oczekiwania kobiet dotyczące ich zdolności do osiągnięcia sukcesu w danej dziedzinie.
- Na rynku pracy, poszczególne zawody są kojarzone z jedną lub drugą płcią. Ta stereotypowa interpretacja zawodów wpływa na wybór pracy przez kobiety, proces zatrudniania, ich dochody, ocenę, uznanie specyficznych umiejętności wymaganych na danym stanowisku oraz przydział pracy. Dlatego też, jak wspomina EGGE, stereotypy działają jako "mechanizmy segregacji ze stopniowym burzeniem formalnych barier uniemożliwiających kobietom wejście do określonych zawodów".
