Materiały do "Wykorzystanie możliwości zrównoważenia życia zawodowego i prywatnego"

4.1. Koncepcja równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (WLB)

Równowaga między pracą a życiem prywatnym to zadowalający stan równowagi między życiem zawodowym i prywatnym danej osoby. Umożliwienie pracownikom lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym na wszystkich etapach życia jest od wielu lat celem polityki UE, ponieważ ma ono zasadnicze znaczenie dla zapewnienia trwałości zatrudnienia dla wszystkich. Jest to również ważny czynnik decydujący o udziale kobiet i starszych pracowników w rynku pracy (Eurofound).

Link do samokształcenia


4.2. Znaczenie środków WLB dla awansu zawodowego kobiet

Wdrożenie środków WLB jest bardzo ważne dla rozwoju kariery zawodowej kobiet, ponieważ zazwyczaj kobiety biorą na siebie obowiązki związane z opieką nad członkami rodziny.

1 sierpnia 2019 r. do prawa Unii Europejskiej weszła dyrektywa Work-life Balance, której celem jest poprawa dostępu rodzin do urlopów rodzinnych i elastycznych form pracy.

Dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym wprowadza zestaw działań legislacyjnych mających na celu modernizację istniejących ram prawnych i politycznych UE w celu poprawy wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów, zachęcania do bardziej równego podziału urlopu rodzicielskiego między mężczyzn i kobiety oraz zajęcia się problemem niedostatecznej reprezentacji kobiet na rynku pracy.

Środki przewidziane w dyrektywie obejmują:

  • Wprowadzenie urlopu ojcowskiego: zgodnie z dyrektywą ojcowie muszą mieć możliwość wzięcia co najmniej 10 dni roboczych urlopu ojcowskiego w okolicach narodzin dziecka, ze zwrotem kosztów co najmniej na poziomie wynagrodzenia za czas choroby.
  • Zagwarantowanie, że dwa z czterech miesięcy urlopu rodzicielskiego nie będą mogły być dzielone między rodziców, a wynagrodzenie będzie wypłacane w wysokości określonej przez państwo członkowskie.
  • Wprowadzenie urlopu opiekuńczego: pracownicy sprawujący osobistą opiekę lub udzielający wsparcia osobie bliskiej będą uprawnieni do pięciu dni urlopu rocznie.
  • Rozszerzenie prawa do wnioskowania o elastyczną organizację pracy dla opiekunów i pracujących rodziców dzieci w wieku do ośmiu lat.

W wyniku tych działań dyrektywa ma na celu nie tylko poprawę równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, ale także przyczynienie się do zwiększenia zatrudnienia kobiet i stabilności ekonomicznej rodzin.

Urlop rodzicielski jest jednym z ważnych środków politycznych wspierających rodziców, którzy godzą obowiązki opiekuńcze z pracą, ale nie jest on dostępny dla wszystkich. Indeks Równości Płci 2019 pokazuje, że problem ten występuje w UE, 28% kobiet i 20% mężczyzn nie kwalifikuje się do urlopu rodzicielskiego. Dlatego ww. dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do: "...podjęcia niezbędnych środków w celu zapewnienia każdemu pracownikowi indywidualnego prawa do urlopu rodzicielskiego w wymiarze czterech miesięcy, który ma być wykorzystany przed osiągnięciem przez dziecko określonego wieku, do ukończenia przez nie ośmiu lat, co ma być określone przez każde państwo członkowskie lub w drodze układu zbiorowego".

Dostęp do przystępnych cenowo i dobrej jakości usług opieki nad dziećmi jest ważny dla zachowania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, ale nie tylko dzieci wymagają opieki.

W UE wzrasta liczba osób starzejących się i niepełnosprawnych, co powoduje wzrost zapotrzebowania na usługi opieki długoterminowej dla osób starszych i niepełnosprawnych. Kobiety w wieku przedemerytalnym sprawują większość nieformalnej opieki długoterminowej w UE. Różnica jest znaczna w grupie wiekowej 50-64 lata: 21 % kobiet i 11 % mężczyzn opiekuje się osobami starszymi i/lub niepełnosprawnymi co najmniej kilka dni w tygodniu.

Link do samokształcenia

Parlament Europejski i Rada UE, 2019, Dyrektywa (UE) 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym


4.3. Działania na rzecz równości szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy, które mogłyby być podjęte przez pracodawcę, organizacje edukacyjne

Najbardziej typowe działania pracodawców i organizacji edukacyjnych mające na celu wspieranie opieki nad dziećmi są następujące:

  • Stworzenie przedszkola zakładowego (duże przedsiębiorstwa).
  • Przeprowadzenie oceny ryzyka, które dotyczy bezpieczeństwa matki karmiącej lub jej dziecka ze względu na warunki pracy lub czas pracy.
  • Stworzenie pomieszczenia, w którym dzieci mogą wykonywać prace domowe lub czekać na rodziców, zapewnienie opieki po lekcjach dla starszych dzieci.
  • Zapewnienie pomocy w czasie wakacji szkolnych i w czasie zamknięcia przedszkoli (obozy, krótkoterminowa opieka nad dziećmi).
  • Usługi doradcze dla rodziców.
  • Wsparcie finansowe dla samotnych rodziców.

Najbardziej typowe działania pracodawców i organizacji edukacyjnych mające na celu wsparcie opieki nad starszymi i niepełnosprawnymi osobami zależnymi:

  • Umożliwienie i wspieranie urlopów nagłych i krótkoterminowych (od kilku dni do tygodnia) w krótkim czasie.
  • Umożliwienie opiekunom wzięcia długoterminowego urlopu z możliwością pozostania w kontakcie i powrotu do pracy. Mogłoby to obejmować pewne wsparcie finansowe, np. poprzez "uzupełnianie" wypłat zasiłków podczas urlopu.
  • Umożliwienie pracy w niepełnym wymiarze godzin (redukcja godzin) z możliwością powrotu do pracy w pełnym wymiarze godzin.
  • Umożliwienie elastycznej organizacji czasu pracy dla pracowników zatrudnionych w pełnym i niepełnym wymiarze godzin (rozłożenie godzin pracy, skrócony tydzień pracy, zamiana zmian).
  • Zezwolenie na pracę w domu (telepraca).

Jednym z najbardziej użytecznych środków w ramach WLB jest możliwość ustalenia elastycznego czasu pracy.

Popularne rodzaje elastycznej pracy to:

  • Elastyczny czas pracy: Pracownicy pracują w standardowym czasie podstawowym, ale mogą wybrać, w ramach uzgodnionych limitów, kiedy rozpocząć, przerwać i zakończyć swój dzień pracy. Nadgodziny lub ich niedobór mogą być przenoszone.
  • Rozłożone godziny pracy: "System zmianowy", w którym czas rozpoczęcia i zakończenia pracy przez personel jest różny, aby umożliwić pokrycie zapotrzebowania na personel (tj. dłuższe godziny otwarcia) w określonych okresach (tj. tydzień po tygodniu, dzień po dniu). Dwie istniejące opcje:
    • czas pracy jest ustalony i zaplanowany przez pracodawcę lub kierownika działu;
    • czas pracy jest ustalany z pracodawcą i jest "samodzielnie zarządzany" przez pracowników w ramach własnego działu lub biura.
  • Kompresja godzin: Dzięki temu rozwiązaniu można skompresować zwykłą liczbę dni roboczych w tygodniu: można wziąć zwykły dzień wolny w każdym tygodniu/czterech tygodniach, lub zwykłe pół dnia wolnego w każdym tygodniu, itp. zaczynając wcześniej lub kończąc późno. W obu przypadkach ogólna liczba godzin pozostaje taka sama.
  • Godziny roczne/zorganizowany czas wolny w zastępstwie: godziny pracy są przydzielane raczej na rok niż na tydzień, a także zgodnie ze szczytami aktywności lub zapotrzebowania.
    • Pierwszy wariant: długość czasu pracy przypada na rok, a nie na tydzień. Czas jest podzielony na podstawowe godziny do przepracowania w każdym tygodniu i godziny nieprzydzielone, które mogą być wykorzystane w  przypadku szczytów lub zapotrzebowania.
    • Drugi wariant: uzgadnia się dłuższe godziny w czasie szczytu aktywności lub potrzeb biznesowych. Te dodatkowe godziny są rejestrowane, a następnie można wziąć wolne (z wynagrodzeniem) w mniej zajętym czasie.
  • Dzielenie pracy: dzielenie pracy przeznaczonej dla jednej osoby z kimś innym:
    • Praca w pełnym wymiarze godzin jest dzielona między dwóch pracowników o podobnych kompetencjach w niepełnym wymiarze godzin.
    • Wynagrodzenie jest rozdzielane pomiędzy pracowników, co prowadzi do zmniejszenia dochodu netto na pracownika w czasie pracy.
  • Praca w domu/Telepraca: praca w domu; oznacza korzystanie z komputerów i innych urządzeń elektronicznych w celu wykonywania pracy w domu i bezpośredniego komunikowania się z biurem.
  • Praca w niepełnym wymiarze godzin: praca w wymiarze mniejszym niż normalny wymiar godzin, jednakże istnieje wiele różnych modeli pracy w niepełnym wymiarze godzin. Praca w niepełnym wymiarze godzin może być zorganizowana na kilka różnych sposobów:
    • Kilka stałych dziennych godzin pracy,
    • Inne stałe cykle,
    • Elastyczne godziny pracy na żądanie,
    • Umowa w niepełnym wymiarze godzin może być uzgodniona indywidualnie lub (lepiej) w negocjacjach zbiorowych.


4.4. Wyjaśnienie pojęcia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym w ramach życia rodzinnego, znaczenia zaangażowania mężczyzn w opiekę nad dziećmi, osobami starszymi i niesamodzielnymi

Jak wspomniano w strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020-2025: "Poprawa równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracowników jest jednym ze sposobów na rozwiązanie problemu nierówności płci na rynku pracy. Oboje rodzice muszą czuć się odpowiedzialni i uprawnieni, jeśli chodzi o opiekę nad rodziną. Dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym wprowadza minimalne normy w zakresie urlopu rodzinnego i elastycznych form pracy dla pracowników oraz promuje równy podział obowiązków opiekuńczych między rodzicami...".  

Trenerzy mogliby zachęcać kobiety do korzystania z możliwości, jakie daje im ustawodawstwo i dzielenia się częścią obowiązków rodzinnych z innymi członkami rodziny. Ważne jest również, aby szukać programów szkoleniowych, które dają możliwość elastycznych form nauki, elastycznych godzin lub nauki na odległość.


Link do samokształcenia