Materiały do "Świadomość stereotypów związanych z płcią na rynku pracy"
5.1 Stereotypy związane z płcią na rynku pracy
Stereotypy związane z płcią istnieją we wszystkich sferach życia i wpływają na wybory ludzi dotyczące wykonywanej przez nich pracy i sposobu łączenia jej z życiem prywatnym. Powszechnie znanym stereotypem jest to, że kobiety nadal są niedostatecznie reprezentowane na rynku pracy: 67% kobiet jest obecnie zatrudnionych, podczas gdy zatrudnienie mężczyzn wynosi 79%, co tworzy lukę w zatrudnieniu kobiet i mężczyzn wynoszącą 12%. Najniższe wskaźniki zatrudnienia odnotowuje się wśród kobiet z niskim poziomem wykształcenia, kobiet niepełnosprawnych i młodych kobiet w wieku 15-24 lat.
Kolejnym stereotypem jest nierówna koncentracja kobiet i mężczyzn w różnych sektorach rynku pracy. Więcej kobiet pracuje w edukacji, zdrowiu i pracy socjalnej (30% kobiet w porównaniu do 8% mężczyzn), podczas gdy znacznie więcej mężczyzn zatrudnionych jest w naukach ścisłych, technologii, inżynierii i matematyce (7% kobiet w porównaniu do 33% mężczyzn).
Kolejny stereotyp płci dotyczący podziału obowiązków opiekuńczych okazuje się zazwyczaj szkodliwy dla kobiet i ich ścieżek kariery. Kobiety częściej decydują się na pracę w niepełnym wymiarze godzin, co ma konsekwencje dla ich dochodów przez całe życie, w tym emerytury, oraz wpływa na ich możliwości zawodowe. Podobnie stereotypowe normy męskości utrudniają mężczyznom pełne uczestnictwo w rodzicielstwie, a także w szeroko rozumianej opiece.
Jeśli chodzi o edukację i kwalifikacje, przedmioty związane z TIK (informacje, komunikacja, technologia) są wybierane głównie przez mężczyzn. Tylko 24 na 1000 kobiet kończy studia na kierunku związanym z TIK - z czego tylko sześć podejmuje pracę w sektorze cyfrowym. Z drugiej strony, na 1000 absolwentów płci męskiej 92 studiuje na kierunkach związanych z TIK, z czego 49 kończy pracę w sektorze cyfrowym. Mężczyźni kończą 5,7 razy więcej studia w zakresie TIK niż kobiety w Europie, a różnica w umiejętnościach cyfrowych między płciami wynosi 11%.
Jeśli chodzi o zatrudnienie na rynku cyfrowym, istnieją te same stereotypy dotyczące płci: kobiety stanowią 52% populacji europejskiej, ale zajmują tylko 15% stanowisk związanych z TIK. Tylko 1 na 6 specjalistów w dziedzinie TIK w UE to kobieta. Ponadto kobiety w sektorze informacji i komunikacji zarabiają o 19% mniej niż mężczyźni. Kobiety pracujące w sektorze cyfrowym odchodzą z niego częściej niż mężczyźni. Jest to szczególnie widoczne w przypadku osób w wieku od 30 do 44 lat, czyli w najlepszym wieku produkcyjnym i na etapie rozwoju zawodowego. Ten przedział wiekowy to również okres, w którym większość Europejczyków ma swoje pierwsze dziecko i/lub musi opiekować się małymi dziećmi. Porównując warunki pracy mężczyzn i kobiet w sektorze TIK, kobiety są bardziej zmotywowane niż mężczyźni, aby osiągać jak najlepsze wyniki w pracy, ale czują, że nie mają tyle swobody w stosowaniu własnych pomysłów, co ich męscy współpracownicy. Kobiety w sektorze TIK doświadczyły również dyskryminacji ze względu na płeć w znacznie większym stopniu niż ich odpowiednicy płci męskiej.
Zwiększenie widoczności, umocnienia pozycji i udziału kobiet w sektorze cyfrowym przyczyniłoby się do wzrostu gospodarczego i szerszego postępu społecznego, a także umożliwiłoby im pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Państwa członkowskie UE uznają potrzebę nadania politycznego priorytetu kwestii niedostatecznej reprezentacji kobiet w gospodarce cyfrowej i każde państwo członkowskie zobowiązało się do wprowadzenia międzysektorowego krajowego planu na rzecz kobiet w sektorze cyfrowym.
Link do samokształcenia
Kraje UE zobowiązują się do zwiększenia udziału kobiet w sektorze cyfrowym
5.3 Rola edukacji, kwalifikacji i przekwalifikowania w przezwyciężaniu stereotypów na rynku pracy
Wyzwania związane z płcią w systemie edukacji są przeszkodą dla wzrostu gospodarczego i lepszych możliwości kariery, zwłaszcza dla kobiet. Jednym z głównych wyzwań jest to, że kobiety i mężczyźni mają tendencję do wybierania kierunków studiów zgodnie z tradycyjnymi rolami płci. Średnio w UE dwa razy więcej kobiet niż mężczyzn studiuje edukację, zdrowie i opiekę społeczną, nauki humanistyczne i sztukę. Na Litwie mężczyźni dominują na takich kierunkach studiów jak informatyka (87,5%) i inżynieria (83,1%), podczas gdy kobiety posiadają większość dyplomów w dziedzinie usług społecznych (81,6%) i opieki zdrowotnej (74,7%). Tendencja ta jest podobna w innych krajach UE.
Sytuacja nie zmieni się, jeśli edukatorzy nie będą zachęcać dziewcząt i chłopców do wybierania bardziej nietypowych dziedzin, takich jak STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka) dla dziewcząt oraz edukacja i opieka społeczna dla chłopców. Klasa powinna być środowiskiem, które rzuca wyzwanie stereotypom związanym z płcią i przełamuje je. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu są materiały dydaktyczne uwzględniające płeć oraz szkolenia dla nauczycieli, które pozwolą im zająć się tymi stereotypami. Ważne jest, by wychowawcy promowali wśród dziewcząt i kobiet przedmioty STEM i zachęcali wszystkich uczniów do przełamywania oczekiwań związanych z płcią w wyborze kariery zawodowej. Również edukatorzy dorosłych powinni unikać stereotypów związanych z płcią. Ważne jest, aby zachęcali kobiety do wyboru (re)kwalifikacji zgodnie z ich talentami, a nie stereotypami dotyczącymi płci, oraz aby pogłębiali zrozumienie, że wybór kariery w TIK i STEM jest opcją dla kobiet, a nie tylko dla mężczyzn.
Potwierdzono, że kobietom o niskich kwalifikacjach szczególnie trudno jest uzyskać dostęp do miejsc pracy z godziwym wynagrodzeniem. Tylko 42% kobiet o niskich kwalifikacjach jest zatrudnionych i jest bardziej prawdopodobne, że podejmą one pracę o niepewnym charakterze, z krótkimi umowami, niskimi godzinami pracy i bardzo niskim wynagrodzeniem. Prawie połowa kobiet o niskich kwalifikacjach (45%) pracuje na niepewnym stanowisku w porównaniu z nieco ponad jedną czwartą mężczyzn o tym samym poziomie wykształcenia (26%). Ogólnie rzecz biorąc, kobiety częściej niż mężczyźni wykonują tego typu prace, niezależnie od poziomu wykształcenia.
Celem jest zbudowanie zamożnej i sprawiedliwej Europy, w której dziewczęta i chłopcy mogą swobodnie wybierać kierunek kształcenia i ścieżkę kariery.
Link do samokształcenia
5.4 Konsekwencje tradycyjnych/stereotypowych ról kobiecych i męskich na rynku pracy i konieczność ich zmiany
Ze względu na nierówności strukturalne i utrzymujące się stereotypy dotyczące płci, kobiety o niskim poziomie kwalifikacji są bardziej narażone na oderwanie od rynku pracy, ubóstwo i wykluczenie społeczne. Połowa nisko wykwalifikowanych kobiet w wieku 15-64 lat w UE znajduje się poza rynkiem pracy, w porównaniu z 27 % nisko wykwalifikowanych mężczyzn. Ponadto 14 % mężczyzn i 9 % kobiet z niskim poziomem wykształcenia jest bezrobotnych. Ograniczone możliwości zatrudnienia mogą wpłynąć na ich decyzję o wejściu na rynek pracy, zwłaszcza jeśli poszukiwanie pracy lub przyjęcie pracy wiąże się z dodatkowymi wydatkami, takimi jak koszty transportu lub opieki nad dziećmi. Kobiety z niskim poziomem wykształcenia są również bardziej narażone na pracę o niepewnym charakterze.
Inną trwałą konsekwencją jest wpływ na gospodarkę. Straty gospodarcze wynikające z różnic w zatrudnieniu kobiet i mężczyzn wynoszą 370 mld euro rocznie. Poprawa równości płci mogłaby doprowadzić do wzrostu PKB nawet o 3,15 bln euro do roku 2050. W związku z tym podjęcie działań jest zarówno imperatywem społecznym, jak i gospodarczym.
Kobiety są coraz lepiej wykwalifikowane: więcej kobiet niż mężczyzn kończy uniwersytety w Europie, jednak wiele z nich nie czuje się tak swobodnie w wyborze pracy lub nie otrzymuje takich samych możliwości zatrudnienia jak mężczyźni. Praca jest najlepszym sposobem na ekonomiczne wzmocnienie pozycji kobiet, dlatego konieczne jest zwiększenie udziału kobiet w rynku pracy.