Materiały do “Budowanie wzajemnego szacunku i zaufania z uczącymi się kobietami”
Jak wyjaśnia Whitehead (2015), doradztwo i edukacja to
proces, który wymaga zaufania zarówno ze strony edukatorów, jak i uczących się.
Zaufanie ma charakter dynamiczny, jak podaje Peña et al (2018), wrażliwość
pomiędzy zaangażowanymi stronami może się zmieniać w trakcie interakcji,
zwiększając się lub zmniejszając. Relacje zaufania również zmieniają się i wahają
w zależności od tego, jak druga strona zachowuje się lub reaguje na zaufanie,
którym ją obdarzono. Tak samo relacje zaufania nie pojawiają się z niczego,
zawsze istnieje jakiś kontekst, w którym te relacje powstają i który wpływa na
budowanie tego zaufania: konteksty społeczne wymuszają wartości, sankcje i
oczekiwania, które wpływają na to, jak postrzegamy zdolność do bycia zaufanym
przez kogoś. Jeśli chodzi o budowanie relacji opartych na zaufaniu, według
Zapata et al (2009), istnieją różne aspekty, które muszą zostać spełnione:
- Dobroczynność: przekonanie, że dana osoba zrobi wszystko, co w jej mocy, aby pomóc drugiej osobie, i że ta osoba zawsze będzie robić to, co jest dla niej najlepsze
- Szczerość: cecha, która oznacza, że dana osoba będzie zawsze jasna i autentyczna w stosunku do drugiej osoby zaangażowanej w proces
- Otwartość: zdolność osoby do dzielenia się informacjami z innymi, nawet jeśli oznacza to przyjęcie słabszej pozycji
- Wiarygodność: zdolność do przewidywania zachowania osoby na podstawie spójności pomiędzy tym, co mówi, a tym, co robi
- Kompetencja: zdolność do działania zgodnie z normami związanymi z pełnioną rolą, w tym zachowanie, wiedza i funkcje.
Jeśli chodzi o dobroczynność, edukator musi pokazać, że zależy mu na osobach uczących się, na ich samopoczuciu i na tym, co myślą lub na czym im zależy. Edukator musi pokazać swoje dobre intencje, aby uzyskać samodzielność. Przełoży się to na klimat zaufania, który poprawi relacje pomiędzy edukatorem dorosłych a osobami uczącymi się (Peña et al, 2018). Otwartość i szczerość są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ brak szczerości może być postrzegany jako sposób na ukrycie złych intencji. Przejrzystość zawsze świadczy o dobrych intencjach, a jeśli uczący się wierzą, że edukator jest szczery, będą bardziej pewni siebie i również będą chcieli być szczerzy (Peña et al, 2018). Z tymi dwoma aspektami ściśle związana jest również wiarygodność, która bierze pod uwagę spójność działań edukatora. Wreszcie, jeśli chodzi o kompetencje, okazywanie ignorancji w pracy dydaktycznej, nierozwiązywanie problemów i konfliktów, które mogą się pojawić, lub niewłaściwe reagowanie na nie, zmniejszy zaufanie uczących się do edukatora (Peña et al, 2018).
1.2 Stworzenie bezpiecznego i wspierającego środowiska oraz szanowanie ich przekonań i kultury
Aby osiągnąć wspomniany wyżej wzajemny szacunek, edukator dorosłych będzie miał ważne zadanie stworzenia przestrzeni, w której będzie czuł się bezpiecznie, dzieląc się doświadczeniami, opiniami i punktami widzenia. Edukator musi zadbać o to, by uczestnicy znajdowali się w wyznaczonej i uporządkowanej przestrzeni, bez hałasu, a także zapewnić im niezbędne materiały w każdym przypadku.
Aby wzmocnić zaangażowanie uczących się kobiet w proces uczenia się, edukator-trener dorosłych powinien aktywnie słuchać i odpowiadać na ich ewentualne pytania. W ten sposób edukator będzie uważny i zainteresowany ich opiniami i doświadczeniami. Oznacza to konstruktywną relację z uczącymi się kobietami: dobre relacje i komunikacja z uczącymi się bardzo pomagają w procesie szkolenia i ich rozwoju, zapewniając im wymaganą indywidualną uwagę i zwiększając szanse, że łatwiej przyjmą naukę. Aby to osiągnąć, edukator musi zrozumieć lub przynajmniej w pełni uszanować ich przekonania i kulturę. Aby podtrzymać to i wspomniane już zaufanie, zaleca się podążanie za uczącymi się kobietami i nie popadanie w niekonstruktywną krytykę niektórych opinii lub postaw uczących się kobiet, ani nie dopuszczanie ich od innych osób.
Doskonałym sposobem na stworzenie wspierającego środowiska jest udzielanie zróżnicowanych instrukcji. Edukator powinien zaplanować proces uczenia się: jest to podstawowa kompetencja, która organizuje to, co ma być nauczane i czego uczące się kobiety mają się nauczyć. Dzięki temu kobiety uczące się, które mają różne doświadczenia akademickie i różne zestawy umiejętności, mogą mieć pewność, że ich potrzeby są brane pod uwagę, a proces uczenia się jest dostosowywany tak, by jak najlepiej do nich pasował (Starr, 2019). Inną dobrą opcją jest praca według modelu aktywów, który skupia się na tym, co uczący się zrobił dobrze, zamiast na tym, co zrobił źle. Jeśli edukator pójdzie tą drogą, uczące się osoby będą czuły się bezpieczniej i pewniej, ponieważ nie będą widziały tylko złych, ale również świetnych wyników, które osiągają w procesie uczenia się (Starr, 2019). Edukator dorosłych powinien regularnie spotykać się z uczącymi się kobietami, aby omówić ich proces uczenia się, ich cele i trudności, z jakimi się borykają, jeśli takie występują. Edukator-trener dorosłych powinien również położyć nacisk na komunikację, która jest podstawową cechą tworzenia wspierającego środowiska (Michigan Virtual Learning Research Institute, 2020).
1.3 Utrzymywanie skutecznej komunikacji
Sposób, w jaki edukator dorosłych komunikuje się z uczącymi się kobietami, ma duże znaczenie, co zostało dostrzeżone w aspektach "otwartości" i "szczerości" wymienionych przez Peña et al (2018). Edukator dorosłych musi być asertywny podczas komunikowania się z uczącymi się, ponieważ pełni rolę przywódczą, ale także dlatego, że prawdopodobnie będzie musiał pośredniczyć w niektórych sytuacjach. W tym aspekcie dość ważne jest, aby znać uczących się, aby móc dostosować proces do ich osobistej sytuacji i potrzeb. Odchodząc od szacunku, o którym mówiliśmy już wcześniej, istnieją inne czynniki, które zapewniają skuteczną komunikację pomiędzy edukatorem dorosłych a uczącymi się. Bardzo ważne jest, by edukator dorosłych udzielał pozytywnych informacji zwrotnych tym spośród uczących się kobiet, które dobrze poradziły sobie z przeprowadzonymi działaniami, gdyż zwiększy to ich wiarę w siebie i zmotywuje do dalszego zaangażowania we własny proces uczenia się (Hanifan, 2014). Inną główną umiejętnością, która musi być obecna u edukatora dorosłych, jest zdolność do aktywnego słuchania. Edukator musi być w stanie słuchać uczestników, ale nie tylko po to, by udzielić odpowiedzi, ale także by dowiedzieć się czegoś o ich osobistym pochodzeniu, ponieważ może to być bardzo przydatne w promowaniu wspierającego i opiekuńczego środowiska (Hanifan, 2014).
W tym kontekście bardzo ważne jest również zwrócenie uwagi na komunikację niewerbalną, taką jak mimika twarzy i gesty. Edukator powinien starać się unikać negatywnej komunikacji niewerbalnej (np. przewracania oczami, ziewania, złej miny podczas rozmowy z uczącym się), ponieważ może to zostać dostrzeżone przez uczących się, co sprawi, że poczują się zniechęceni i wpłynie negatywnie na relację opartą na zaufaniu, osiągniętą podczas poprzednich etapów procesu (MOE, 2015).
1.4 Asertywność w środowisku uczenia się
Po pierwsze, ważne jest, aby zrozumieć, co oznacza asertywność. Asertywność to zdolność do wyrażania pomysłów, myśli i uczuć w sposób szczery, bezpośredni i odpowiedni. Umiejętność ta opiera się na wzajemnym szacunku: dla nas samych i dla innych. Bycie asertywnym jest bardzo ważne dla edukatora dorosłych, ponieważ używając tej umiejętności jest on w stanie wpływać na innych. Trener lub edukator dorosłych jest asertywny, gdy jest w stanie wyrazić swoje osobiste życzenia i uczucia, szanując jednocześnie prawa i uczucia innych. To zwiększa ich poczucie własnej wartości, pewność siebie, a to z kolei sprawia, że ich relacje z otoczeniem są bardziej satysfakcjonujące, w tym przypadku z uczącymi się kobietami.
Poprawi to również ich umiejętności słuchania i negocjacji, które są przydatne w środowisku uczenia się. Edukator musi pamiętać, że choć między nim a uczącymi się kobietami panują przyjazne stosunki, to edukator dorosłych nadal jest odpowiedzialny za przebieg sesji. Aby być asertywnym, doradca powinien używać stwierdzeń typu "ja", takich jak "wierzę", "jestem pewny", "chcę" itp. Edukator dorosłych powinien także nabrać wprawy w mówieniu "nie" i ustalaniu własnych granic, ponieważ pomoże mu to lepiej zarządzać klasą i skupić się na procesie uczenia się kobiet (Mayo Clinic, 2020).
Bycie asertywnym jest również bardzo ważne przy otrzymywaniu i udzielaniu informacji zwrotnych, co jest kluczowe w procesie uczenia się. Uczący się muszą przekazywać informacje zwrotne edukatorowi, aby upewnić się, że podążają właściwą ścieżką swojej edukacji; ale edukatorzy muszą również przekazywać informacje zwrotne uczącym się kobietom, aby dać im znać, czy osiągają cele, które wyznaczyły na początku. Dla kogoś, kto jest asertywny, informacja zwrotna jest doskonałym narzędziem prowadzącym do rozwoju i nowych spostrzeżeń, i nie boi się ani jej udzielać, ani otrzymywać (Wignall, 2019). Wreszcie, edukator musi pamiętać, że czas jest ważny i że naciskanie na uczącego się, który się blokuje, może prowadzić do nieporozumień. Dlatego ważne jest, by dać trochę przestrzeni tym spośród uczących się, którzy mają problemy, jak również dać im do zrozumienia, że są wspierani i że mogą poprosić o pomoc, jeśli jej potrzebują (Wignall, 2019).
Jednakże, edukator powinien pamiętać, że asertywność i agresywność to nie to samo, a tej drugiej należy unikać, aby nie zniszczyć zaufania i przyjaznych relacji nawiązanych z uczącymi się. Bycie asertywnym jest naprawdę ważne dla edukatorów, ponieważ ci, którzy są zbyt pasywni, mają trudności z radzeniem sobie z problemami, które mogą pojawić się w trakcie procesu uczenia się i mają trudności z zarządzaniem klasą; natomiast ci, którzy używają agresywnej komunikacji, nie kontrolują swojego gniewu, więc mają tendencję do używania gniewnych słów, takich jak przekleństwa, krzyki i wrzaski, i mogą być postrzegani jako osoby zastraszające. Ponadto, kiedy edukator dorosłych przyjmuje asertywny styl komunikacji, daje przykład swoim uczniom (Stanfield, 2020).
Zdjęcie zaczerpnięte z Istock. (2021)