Materiały do "Właściwe wykorzystanie komunikacji niewerbalnej"

5.1 Komunikacja niewerbalna - informacje ogólne i różne rodzaje

Komunikacja niewerbalna jest formą komunikacji, która towarzyszy słowom mówionym lub je zastępuje. Jest ona integralną częścią komunikacji, a jej zrozumienie, poznanie różnych rodzajów i umiejętne wykorzystanie tej formy może uczynić cię lepszym komunikatorem. 

Komunikacja niewerbalna polega na porozumiewaniu się za pomocą mowy ciała i różnych sygnałów niewerbalnych, które uzupełniają komunikaty werbalne i przekazują emocje. Może być świadoma i mieć na celu przekazanie jakiejś konkretnej informacji (np. uścisk dłoni przy powitaniu czy gratulacjach) lub podświadoma, ujawniająca stany emocjonalne, które osoba nie zawsze chce pokazać (np. drżenie głosu podczas przemówienia, mówienie o stresie). Bardzo ważna i przydatna zarówno w codziennej komunikacji, jak i w procesie coachingowym jest umiejętność rozumienia komunikacji niewerbalnej oraz kontrolowania i świadomego wykorzystywania różnych form tej komunikacji.

Istnieją różne rodzaje komunikacji niewerbalnej. Wśród nich można wymienić m.in.:

  • Ruchy ciała - jedna z najłatwiejszych form do kontrolowania, inaczej są to świadome gesty (np. kciuk w górę, kiwanie głową twierdząco lub przecząco).
  • Przestrzeń osobista - fizyczna przestrzeń między rozmówcami, która wpływa na to, jak komfortowo się czują. Odpowiednia miara dystansu będzie się różnić w zależności od relacji, kultury i osobowości danej osoby.
  • Postawa - pokazuje twój stosunek do innych i przekazuje informacje o stanie emocjonalnym, odnosi się do sposobu siedzenia lub postawy stojącej (skrzyżowane ręce, nogi mówią o zamknięciu, otwarte ramiona pokazują otwartość na drugą osobę, leżenie na biurku może oznaczać znudzenie i brak zainteresowania).
  • Kontakt wzrokowy - bardzo ważna forma, która wiele mówi o zainteresowaniu, pokazuje czy osoba słucha czy jest myślami gdzieś daleko. Oczy mogą również pokazać, jak dana osoba się czuje, np. czy jest smutna lub przygnębiona, wesoła lub czy mówi prawdę (jeśli ktoś ucieka wzrokiem, to znaczy, że kłamie).
  • Dotyk - odgrywa bardzo ważną rolę w tworzeniu bliskich relacji, ale nie tylko. Przykładem może być przytulanie lub podawanie ręki, położenie dłoni na ramieniu. Pozwala na okazanie komuś czułości, życzliwości, wsparcia, komfortu, a także może mówić o zaufaniu lub jego braku.
  • Parajęzyk - odnosi się do natężenia i tonu głosu, wskazuje na emocje, które towarzyszą rozmowie (np. krzyk przy zdenerwowaniu, spokojny ton przy pocieszaniu, stanowcze stwierdzenie przy przekazywaniu ważnych informacji itp.), Mogą to być również różne pojedyncze dźwięki towarzyszące rozmowie, których celem może być np. okazanie zrozumienia, zdziwienia lub zainteresowania.
  • Mimika twarzy - czasem trudno ją kontrolować, jest jednym z głównych wskaźników nastawienia danej osoby. Przykładem może być marszczenie brwi lub uśmiechanie się.
  • Fizjologia - jest to rodzaj komunikacji niewerbalnej, który jest bardzo trudny do kontrolowania, ponieważ wiąże się z fizjologicznymi zmianami w organizmie, na które często nie mamy wpływu (np. zwiększone pocenie się w wyniku stresu lub szybkie mruganie oczami).


Linki do samokształcenia

 

5.2.  Przyczyny i znaczenie wykorzystania komunikacji niewerbalnej w coachingu

Ważne jest, aby komunikacja niewerbalna uzupełniała komunikację werbalną. Nie powinno być sytuacji, w której mowa werbalna jest zaprzeczana przez mowę niewerbalną. Musi być ona spójna i przemyślana. W przeciwnym razie może to powodować dezorientację, brak zrozumienia i negatywne postrzeganie osoby uczącej się. Bądź świadomy, że sposób, w jaki patrzysz, słuchasz, poruszasz się i reagujesz, mówi czasem więcej niż słowa. Rozwijanie umiejętności rozumienia i wykorzystywania komunikacji niewerbalnej może pomóc w wyrażaniu tego, co naprawdę masz na myśli, radzeniu sobie w trudnych sytuacjach i budowaniu lepszych relacji. Bardzo ważne jest również zrozumienie różnych rodzajów komunikacji niewerbalnej. Pomoże ci to kontrolować przekazywane komunikaty, ale także rozszyfrować stany emocjonalne innych osób (w tym przypadku twoich uczniów) i lepiej zrozumieć ich potrzeby. W przypadku, gdy osoba ucząca się pozostawi coś niedopowiedzianego, będziesz w stanie to zauważyć dzięki swojej wiedzy i zrozumieniu mowy niewerbalnej. Ponadto, odpowiednie użycie mowy niewerbalnej może pomóc w: okazaniu zainteresowania, uniknięciu błędnej interpretacji przekazu, nawiązaniu relacji, wzbudzeniu zaufania i potwierdzeniu autentyczności.

 

5.3.  Komunikacja niewerbalna w procesie coachingu - wskazówki



Zadaniem trenera jest sprawienie, aby osoba ucząca się czuła się dobrze i komfortowo, dzięki czemu otworzy się i w pełni skorzysta z coachingu. Poniżej podajemy kilka wskazówek, na co zwrócić uwagę.

  • Używaj otwartej mowy ciała (wyprostuj się i nie krzyżuj rąk), w ten sposób będziesz postrzegany jako osoba otwarta.
  • Utrzymuj kontakt wzrokowy z uczącym się, w ten sposób możesz okazać swoje zainteresowanie. Pamiętaj jednak, aby od czasu do czasu odwrócić wzrok, aby uczeń nie czuł się zakłopotany.
  • Używaj sygnałów niewerbalnych, które są spójne z tym, co mówisz. Pamiętaj, że jeśli mówisz coś, ale używasz mowy ciała, aby pokazać coś innego, słuchacz może poczuć się zdezorientowany lub możesz nie być wiarygodny.
  • Stosuj odpowiedni ton głosu (nie krzycz, staraj się mówić pewnie i stanowczo, czasem dobrze jest okazać zrozumienie i wsparcie tonem głosu). Pamiętaj o uwzględnieniu stanu emocjonalnego i potrzeb osoby uczącej się.
  • Kontroluj swoją gestykulację. Każdy ruch powinien być przemyślany i potwierdzać to, co mówisz. Gesty powinny być spójne ze słowami. Nie machaj rękami bezładnie, ponieważ może to zirytować innych.
  • Zachowaj bezpieczną odległość. Zbyt mała odległość między tobą a uczącym się może powodować dyskomfort i niepewność.
  • Gdy ucząca się osoba mówi, okaż zainteresowanie i zrozumienie poprzez kiwanie głową, mimikę twarzy (np. lekki uśmiech), pojedyncze dźwięki. Pamiętaj jednak, że powinny być one adekwatne do sytuacji i nie powinny być źle zrozumiane przez uczącą się kobietę, np. w sytuacji, gdy będzie ona mówiła o swoich obawach, trudnościach, a ty będziesz się śmiał. Twoje nieodpowiednie zachowanie może ją zniechęcić i stracić jej zaufanie.
  • Nie spoglądaj co chwilę na zegarek - w ten sposób pokażesz brak zainteresowania.
  • Pamiętaj, aby kontrolować swoją postawę - siedząc na krześle, pamiętaj, aby trzymać plecy prosto - to okaże szacunek i uwagę mówcy.
  • Unikaj negatywnej mowy ciała (zimne spojrzenia, surowa powaga, sprzeczne ruchy głowy, zaciśnięte usta, zamknięta pozycja ciała).
  • Nie bój się gestów fizycznych, takich jak uścisk dłoni, gratulacje, poklepanie po ramieniu. Pamiętaj jednak, aby nie przekraczać granic relacji trener-osoba ucząca się.
  • Naucz się odczytywać niewerbalne sygnały swojej uczennicy. Możesz dowiedzieć się wiele o swojej uczennicy, jej emocjach i potrzebach. W ten sposób łatwiej będzie ci ją zrozumieć i pomóc. Zwracaj uwagę na oznaki zdenerwowania, mimikę twarzy. Jeśli zachowanie niewerbalne wydaje się być sprzeczne z przekazem werbalnym, jest prawdopodobne, że mówiąca nie jest w pełni zadowolona z tego, co mówi.
  • Nie skupiaj swojej uwagi tylko na jednym geście, ale weź pod uwagę wszystkie niewerbalne sygnały, które odbierasz, od kontaktu wzrokowego, przez ton głosu, po mowę ciała. Pamiętaj, że każdy może od czasu do czasu odwrócić wzrok lub na chwilę bezwiednie skrzyżować ręce. Weź pod uwagę wszystkie sygnały, aby lepiej "odczytać" daną osobę.
  • Bądź świadomy różnic kulturowych. Pamiętaj, że komunikacja niewerbalna różni się na całym świecie i dany gest może oznaczać coś zupełnie innego.
  • Nie wyciągaj pochopnych wniosków; niektóre sygnały mogą być mylące, np. jeśli ktoś ma spocone czoło, nie musi to oznaczać, że jest zdenerwowany. Może ta osoba źle się czuje lub jest jej po prostu gorąco.